คนไทยจำนวนมากหลีกเลี่ยงการพูดเรื่องพินัยกรรม ด้วยความรู้สึกว่าเป็นเรื่องไม่เป็นมงคล หรือคิดว่าครอบครัวคงตกลงกันได้เอง แต่ในความเป็นจริง ข้อพิพาทเรื่องมรดก โดยเฉพาะบ้านและที่ดิน เป็นต้นเหตุของความขัดแย้งในครอบครัวที่พบบ่อยที่สุด และหลายกรณีกลายเป็นคดีความที่ใช้เวลาหลายปี พินัยกรรมที่ทำอย่างถูกต้องช่วยให้ทรัพย์ไปถึงคนที่คุณตั้งใจ และลดภาระของคนที่อยู่ข้างหลัง
เมื่อบุคคลเสียชีวิตโดยไม่มีพินัยกรรม ทรัพย์มรดกจะตกแก่ทายาทโดยธรรมตามลำดับที่ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์กำหนด ได้แก่ ผู้สืบสันดาน บิดามารดา พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน พี่น้องร่วมบิดาหรือร่วมมารดา ปู่ย่าตายาย และลุงป้าน้าอา โดยคู่สมรสที่ชอบด้วยกฎหมายเป็นทายาทโดยธรรมด้วย และได้รับส่วนแบ่งตามที่กฎหมายกำหนดซึ่งขึ้นกับว่ามีทายาทลำดับใดอยู่ ทายาทลำดับต้นที่ยังมีชีวิตอยู่จะตัดสิทธิลำดับถัดไป ผลที่ได้อาจไม่ตรงกับความตั้งใจ เช่น ลูกที่ดูแลพ่อแม่มาตลอดได้ส่วนเท่ากับลูกที่ไม่เคยกลับบ้าน หรือคู่ชีวิตที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสไม่ได้รับอะไรเลย
| แบบ | สาระสำคัญ | ข้อสังเกต |
|---|---|---|
| แบบธรรมดา | ทำเป็นหนังสือ ลงวันเดือนปี ผู้ทำลงลายมือชื่อต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนพร้อมกัน และพยานลงลายมือชื่อรับรอง | พิมพ์ได้ นิยมใช้มากที่สุด |
| แบบเขียนเองทั้งฉบับ | ผู้ทำเขียนด้วยลายมือตนเองทั้งฉบับ ลงวันเดือนปี และลงลายมือชื่อ | ไม่ต้องมีพยาน แต่ต้องเขียนเองทั้งหมด ห้ามพิมพ์ |
| แบบเอกสารฝ่ายเมือง | แจ้งความประสงค์ต่อเจ้าหน้าที่ที่สำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอ ต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคน เจ้าหน้าที่จดและอ่านให้ฟัง | น่าเชื่อถือสูง ข้อโต้แย้งน้อย |
| แบบเอกสารลับ | ผู้ทำลงชื่อในพินัยกรรม ผนึกซอง นำไปแสดงต่อเจ้าหน้าที่และพยาน | เก็บเนื้อหาเป็นความลับ |
| แบบวาจา | ใช้ได้เฉพาะพฤติการณ์พิเศษ เช่น อยู่ในอันตรายใกล้ความตาย | มีเงื่อนไขเข้มงวดและอายุจำกัด |
กฎที่คนพลาดบ่อยที่สุดคือ ผู้เขียนพินัยกรรมหรือพยานในพินัยกรรม จะเป็นผู้รับทรัพย์ตามพินัยกรรมนั้นไม่ได้ และคู่สมรสของผู้เขียนหรือพยานก็เช่นกัน ถ้าลูกที่จะได้รับบ้านลงชื่อเป็นพยาน ลูกคนนั้นจะเสียสิทธิรับทรัพย์ตามพินัยกรรม นอกจากนี้ พยานต้องบรรลุนิติภาวะ และไม่เป็นบุคคลที่กฎหมายห้าม เช่น บุคคลวิกลจริต ควรเลือกพยานที่ไม่มีส่วนได้เสีย และอยู่พร้อมกันขณะผู้ทำลงลายมือชื่อ
ผู้ทำพินัยกรรมยกได้เฉพาะทรัพย์ที่เป็นของตนเอง บ้านที่เป็นสินสมรส ผู้ทำพินัยกรรมยกได้เพียงส่วนของตนเองซึ่งโดยหลักคือครึ่งหนึ่ง อีกครึ่งหนึ่งเป็นของคู่สมรส การเขียนพินัยกรรมยกบ้านทั้งหลังที่เป็นสินสมรสให้ลูก จึงมีผลเพียงส่วนของผู้ทำ คู่สมรสที่ต้องการให้บ้านทั้งหลังไปถึงลูก ควรทำพินัยกรรมทั้งสองคน หรือพิจารณาการยกให้ตั้งแต่ยังมีชีวิตร่วมกับการจดสิทธิเก็บกิน
พินัยกรรมที่หาไม่เจอก็เหมือนไม่มี ควรเก็บต้นฉบับไว้ในที่ปลอดภัย แจ้งผู้จัดการมรดกหรือบุคคลที่ไว้ใจว่าเก็บไว้ที่ใด และพิจารณาฝากเก็บไว้กับหน่วยงานราชการที่รับฝากพินัยกรรม หรือกับทนายความ การทบทวนพินัยกรรมเมื่อเหตุการณ์ในชีวิตเปลี่ยน เช่น แต่งงาน หย่า มีลูก ซื้อหรือขายทรัพย์ ช่วยให้พินัยกรรมยังตรงกับความตั้งใจ
ผู้มีอายุครบสิบห้าปีบริบูรณ์ทำพินัยกรรมได้ ส่วนผู้ที่ศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถ พินัยกรรมที่ทำจะเป็นโมฆะ
ได้ กฎหมายไทยให้เสรีภาพในการทำพินัยกรรมยกทรัพย์ของตนให้ผู้ใดก็ได้ รวมถึงคู่ชีวิตที่ไม่ได้จดทะเบียน มูลนิธิ หรือวัด
สำหรับทรัพย์ที่มีมูลค่าสูงหรือครอบครัวที่ซับซ้อน การใช้ทนายความหรือทำแบบเอกสารฝ่ายเมืองช่วยลดความเสี่ยงที่พินัยกรรมจะผิดแบบหรือถูกโต้แย้ง
พินัยกรรมเป็นของขวัญชิ้นสุดท้ายที่ช่วยให้ครอบครัวไม่ต้องขัดแย้งกันเรื่องทรัพย์ ทำตามแบบที่กฎหมายกำหนด เลือกพยานที่ไม่มีส่วนได้เสีย ระบุทรัพย์และผู้รับให้ชัด ตั้งผู้จัดการมรดก และเก็บรักษาให้ปลอดภัย อ่านเรื่องการยกบ้านให้ลูกและสิทธิเก็บกินเพิ่มเติมได้ที่ บทความ MyProperty
บทความนี้มีประโยชน์ไหม?
คัดสรรมาให้คุณ — ทรัพย์สินที่เกี่ยวข้องกับบทความนี้
เคล็ดลับผู้ซื้อคอนโดก่อนสร้างเสร็จบางรายต้องเจอกำหนดเสร็จที่เลื่อน ห้องเล็กกว่าสัญญา หรือส่วนกลางที่เปลี่ยนไป มาดูว่าสัญญาซื้อขายห้องชุดที่ สคบ. ควบคุมคุ้มครองอะไร เมื่อไหร่บอกเลิกและขอเงินคืนได้ การรวบรวมหลักฐาน การร้องเรียน สคบ. คดีผู้บริโภคและคดีแบบกลุ่ม และสิ่งที่ควรตรวจก่อนซื้อเพื่อลดความเสี่ยง
เคล็ดลับเมื่อพอร์ตห้องเช่าโตขึ้น เจ้าของมักสงสัยว่าตั้งบริษัทจะประหยัดภาษีไหม มาเปรียบเทียบการเสียภาษีค่าเช่าแบบบุคคลกับบริษัท ต้นทุนการโอนทรัพย์เดิมเข้าบริษัท ภาระด้านบัญชี การส่งต่อผ่านหุ้น และทำไมโครงสร้างนอมินีสำหรับชาวต่างชาติจึงผิดกฎหมายและอันตราย
เคล็ดลับทุกเดือนที่ห้องว่างคือการเสียค่าเช่าเต็มเดือน บวกค่าส่วนกลางและค่าใช้จ่ายอื่น มาดูวิธีวิเคราะห์สาเหตุอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่ราคาเทียบห้องคู่แข่งจริง รูปและข้อความประกาศ ช่องทางและเอเจนต์ จังหวะเวลา สภาพห้องและเงื่อนไขการเช่า ไปจนถึงการปรับปรุงเร็ว ๆ ที่ทำให้ประกาศขยับ โดยไม่ต้องลดค่าเช่าแบบไม่มีหลักการ
